วิวัฒนาการภาพประกอบเรื่องได้ปรับเปลี่ยนไปตามยุคสมัยของวิถีชีวิต และความก้าวหน้าในเรื่องวัสดุ   กลวิธีการสร้างสรรค์และความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีทางการพิมพ์ ปัจจุบันภาพประกอบเรื่องจึงได้เปลี่ยนแปลงมาปรากฏในหน้าหนังสือสิ่งพิมพ์ต่างๆ   และสื่ออิเล็กทรอนิกส์ในเนื้อที่หลากหลาย

การสร้างภาพประกอบเรื่องในงานสิ่งพิมพ์  แบ่งตามประเภทการสร้างสรรค์ได้  2  ลักษณะคือ   

            1.  ลักษณะภาพประกอบเรื่องแบบวาดเส้น (DRAWING ILLUSTRATION)      เป็นภาพที่ใช้กลวิธีการสร้างสรรค์ของการวาดเส้นด้วยวัสดุที่สามารถขีดเขียนได้เลย เช่น ดินสอดำ ปากกาและหมึกดำ เป็นต้น   ลักษณะภาพที่ถ่ายทอดเป็นแบบลายเส้น และแบบแรเงา ดังตัวอย่างภาพ

ภาพวาดประกอบเรื่องแบบลายเส้นของเหม  เวชกร
เป็นภาพแสดงเนื้อหาตอน   พระเจ้ารามคำแหงมหาราช ให้สลักอักษรไทยที่ทรงประดิษฐ์ ลงในหลักศิลาจารึก

          2.  ลักษณะภาพประกอบเรื่องแบบระบายสี (PAINTING ILLUSTRATION) เป็นภาพที่ใช้กลวิธีการสร้างสรรค์จากการระบายสี เพื่อเพิ่มคุณค่าความงาม และถ่ายทอดจินตนาการ   อารมณ์ให้ได้ใกล้เคียงกับความต้องการของผู้วาด สีที่ใช้มีหลายชนิด   เช่น สีน้ำ สีฝุ่น สีโปสเตอร์ สีดินสอหรือดินสอสี และสีชอล์ก เป็นต้น

          การแสดงเนื้อหาของภาพประกอบเรื่อง  นิยมถ่ายทอดอยู่  3  แบบ ได้แก่ แบบแสดงเนื้อหาเฉพาะตอน แบบแสดงเนื้อหาหลายตอนในภาพเดียวกัน และแบบแสดงเนื้อหาต่อเนื่องกัน

หนึ่งวันในชีวิตของเด็กชายตัวน้อย  ผลงานของ นอร์มัน ร็อคเวล(1894 – 1978) เป็นภาพแบบแสดงเนื้อหาต่อเนื่องกันของเด็กชายคนหนึ่งในหนึ่งวันนับแต่ตื่นจนเข้านอน

หลักของการวาดภาพประกอบเรื่อง  สิ่งที่ต้องคำนึงถึงมีดังนี้
          1.  มีความรู้ความเข้าใจ และสามารถนำเอาคุณลักษณะเด่นของทัศนธาตุทางทัศนศิลป์  มาใช้ประโยชน์ในการจัดองค์ประกอบศิลป์ให้เกิดเป็นภาพที่มีความงาม และได้อารมณ์สะเทือนใจ   อันเป็นการส่งเสริมการรับรู้ทางด้านสุนทรีย์
          2.  ภาพที่วาดต้องช่วยส่งเสริมเนื้อหาสาระและเรื่องราวช่วยดึงดูดความสนใจ ให้ข้อมูลที่สอดคล้องกับความเป็นจริง และช่วยเสริมสร้างจินตนาการ การสื่อตรงตามวัตถุประสงค์ และกลุ่มเป้าหมายอย่างเหมาะสม
          3.  ภาพที่วาดควรให้มีขนาดใหญ่กว่าขนาดที่ใช้ตีพิมพ์ในสื่อสิ่งพิมพ์   เพราะถ้าต้องการให้ขนาดเล็กลงสามารถย่อได้โดยไม่เสียคุณค่าทางความงาม
          4.  ลักษณะภาพที่วาดต้องไม่ล่อแหลมขัดต่อการผิดศีลธรรม ผิดกฎหมาย และไม่ก่อให้เกิดความ ขัดแย้งในสังคม

ขั้นตอนการสร้างสรรค์ภาพประกอบเรื่อง  มีดังนี้
          1.  ศึกษาเรื่องราวหรือเนื้อหาที่จะวาดภาพ  เพื่อจะจับประเด็น หรือเรื่องราวที่เห็นว่าสำคัญนำมาสร้างสรรค์วาดภาพได้อย่างสอดคล้องกับเนื้อหา  และอารมณ์ของภาพ ผู้วาดจึงจำเป็นต้องศึกษาลักษณะของรูปร่างรูปทรงสิ่งที่จะวาด ลักษณะการแสดงออกบนใบหน้าของคนของคิ้ว ตา ปาก และอิริยาบถท่าทาง    ตลอดจนเรื่องจิตวิทยาของเส้น สี ที่จะมาช่วยเสริมสร้างอารมณ์ความรู้สึกให้กับภาพ
          2.  เลือกใช้กลวิธีการวาดภาพ  ตัดสินใจเลือกกลวิธีการวาดภาพว่าจะใช้แบบวาดเส้นหรือแบบระบายสี   เพื่อให้ได้ภาพออกมามีพลังในการสื่อความหมายตามเนื้อเรื่อง และมีคุณภาพในการสื่อสาร
          3.  เลือกใช้วัสดุสำหรับวาดภาพให้สอดคล้องกับกลวิธีการสร้างสรรค์  เมื่อเลือกกลวิธีการวาดได้แล้ว   ผู้วาดต้องเลือกวัสดุที่ใช้วาดภาพให้สอดคล้องกับกลวิธีนั้นด้วย จึงจะสามารถแสดงเรื่องราวและอารมณ์ของภาพให้เป็นไปตามเจตนาได้
          4.  ลงมือวาดตามกลวิธีสร้างสรรค์ที่เลือกไว้  ดูในรายละเอียดของหัวข้อเทคนิค หรือกลวิธีในการวาดภาพประกอบเรื่องแบบวาดเส้น และแบบระบายสี

เทคนิคหรือกลวิธีในการวาดภาพประกอบเรื่องแบบวาดเส้น  มีดังนี้

          1.  หลังจากได้เรื่องราวที่จะวาด ให้จินตนาการออกมาเป็นภาพในสมองก่อน  แล้วร่างภาพนั้นออกมาเป็นแบบคร่าวๆ ในกระดาษที่ใช้ออกแบบ   เมื่อได้แบบซึ่งผ่านการจัดภาพเป็นที่พอใจแล้วนำมาขยายให้ได้สัดส่วนงดงาม
          2.  เลือกใช้กลวิธีและวัสดุอุปกรณ์ที่จะใช้วาด จะเป็นแบบลายเส้นหรือแบบแรเงา
          3.  เลือกใช้วัสดุอุปกรณ์ให้เหมาะสมกับงาน จะใช้กระดาษชนิดใด ดินสอ ปากกา แท่งถ่าน หรือสีชอล์กในการวาดภาพให้เหมาะสมกับกลวิธีแบบนั้นๆ
          4.  กำหนดส่วนที่เป็นน้ำหนักแสงเงา ระยะของภาพ เพื่อสะดวกในการวาดต่อไป
          5.  หลังจากวาดภาพโดยรวมเสร็จ จึงนำภาพมาเก็บรายละเอียด  และเน้นในส่วนที่เป็นจุดเด่นให้มีน้ำหนักแสงเงามีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น

เทคนิคหรือกลวิธีในการวาดภาพประกอบเรื่องแบบระบายสี

          1.  ขั้นตอนนี้เหมือนกับแบบวาดเส้นในข้อ 1
          2.  ตัดสินใจเลือกใช้กลวิธีการระบายสี จะใช้แบบสีน้ำ สีโปสเตอร์ สีฝุ่น สีดินสอ หรือสีชอล์ก
          3.  กำหนดส่วนที่เป็นน้ำหนักของสี แสงเงา และระยะของภาพ
          4.  ระบายสีตามกลวิธีที่เลือกใช้ โดยคำนึงให้ภาพมีระยะใกล้ไกล มีมิติที่งดงามสมจริง
          5.  เมื่อระบายสีเสร็จโดยรวมแล้วจึงนำภาพมาตกแต่งเน้นส่วนสำคัญให้เกิดความสวยงามเด่นชัดขึ้น

ภาพนอร์มัน ร็อคเวล  นักวาดภาพประกอบเรื่องชาวอเมริกัน กำลังเก็บรายละเอียดตกแต่งภาพวาดชื่อไอ้หนุ่มร้านโซดาของตนให้มีความงามเด่นชัด

ขอขอบคุณที่มาของรูปภาพ : หอสมุดแห่งชาติ