เพลงหน้าพาทย์

               เพลงหน้าพาทย์ คือ เพลงที่ใช้บรรเลงประกอบกิริยา อารมณ์ของตัวละครในการแสดงต่างๆ และใช้บรรเลงประกอบพิธีไหว้ครู ครอบครูดนตรีไทยและนาฏศิลป์ แบ่งลักษณะเพลงหน้าพาทย์ตามฐานันดรเป็น ๒ ชนิด คือ 

              เพลงหน้าพาทย์ นอกจากจะแบ่งลักษณะตามฐานันดรเป็น ๒ ชนิดดังกล่าวแล้ว ยังสามารถแบ่งตามลักษณะตามหน้าที่การนำไปใช้ประกอบการแสดงของตัวละครได้เป็น ๗ ลักษณะ คื อ

๑. เพลงหน้าพาทย์ประกอบกิริยาไปมา ได้แก่
     - เพลงเสมอ ใช้ประกอบกิริยาการเดินทางระยะใกล้ๆ ไปช้าๆ ไม่รีบร้อน
     - เพลงเชิด ใช้ประกอบกิริยาการเดินทางระยะไกลไปมาอย่างรีบร้อน
     - เพลงโคมเวียน ใช้ประกอบกิริยาการเดินทางในอา การของเทวดาและนางฟ้า
     - เพลงแผละ ใช้ประกอบกิริยาไปมาของสัตว์ปีก เช่น นก ครุฑ เป็นต้น
     - เพลงชุบ ใช้ประกอบกิริยาไปมาของตัวละครต่ำศักดิ์ เช่น นางกำนัล

๒. เพลงหน้าพาทย์ประกอบการยกทัพ ได้แก่
     - เพลงกราวนอก สำหรับการยกทัพของ มนุษย์, ลิง
     - เพลงกราวใน สำหรับการยกทัพของยักษ์

๓. เพลงหน้าพาทย์ประกอบความสนุกสนานร่าเริง ได้แก่
     - เพลงกราวรำ สำหรับ กิริยาเยาะเย้ย
     - เพลงสีนวน, เพลงช้า, เพลงเร็ว สำหรับแสดงความรื่นเริง
     - เพลงฉุยฉาย, เพลงแม่ศรี สำหรับแสดงความภาคภูมิใจในความงาม

๔. เพลงหน้าพาทย์ประกอบการแสดงอิทธิฤทธิ์ปาฏิหารย์ ได้แก่
     - เพลงตระนิมิต สำหรับการแปลงกาย, ชุบคนตายให้ฟื้น
     - เพลงคุกพาทย์ สำหรับการแสดงอิทธิฤทธิ์ปาฏิหารย์หรื อเหตุการณ์อันน่าสะพรึงกลัว
     - เพลงรัว ใช้ทั่วไปในการสำแดงเดชหรือแสดงปรากฏการณ์โดยฉับพลัน

๕. เพลงหน้าพาทย์ประกอบการต่อสู้และติดตาม ได้แก่
     - เพลงเชิดนอก สำหรับการต่อสู้หรือการไล่ติดตามของตัวละครที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น หนุมานไล่จับนางสุพรรณมัจฉา, หนุมานไล่จับนางเบญกาย
     - เพลงเชิดฉาน สำหรับตัวละครที่เป็นมนุษย์ไล่ตามสัตว์ เช่น พระรามตามกวาง
     - เพลงเชิดกลอง สำหรับการต่อสู้ การรุกไล่ฆ่าฟันโดยทั่วไป
     - เพลงเชิดฉิ่ง ใช้ประกอบการรำก่อนที่จะใช้อาวุธสำคัญหรือก่อนกระทำกิจสำคัญ

๖. เพลงหน้าพาทย์ประกอบการแสดงอารมณ์ทั่วไป ได้แก่
     - เพลงกล่อม สำหรับการขับก ล่อมเพื่อการนอนหลับ
     - เพลงโลม สำหรับการเข้าพระเข้านาง การเล้าโลมด้วยความรัก
     - เพลงโอด สำหรับการร้องไห้
     - เพลงทยอย สำหรับอารมณ์เสียใจ เศร้าใจในขณะที่เคลื่อนที่ไปด้วย เช่น เดินพลางร้องไห้พลาง

๗. เพลงหน้าพาทย์เบ็ดเตล็ด ได้แก่
     - เพลงตระนอน แสดงการนอน
     - เพลงลงสรง สำหรับการอาบน้ำ
     - เพลง เซ่นเหล้า สำหรับการกิน การดื่มสุรา

              เพลงหน้าพาทย์ทั้ง ๗ ลักษณะดังกล่าวนี้ ล้วนเป้นเพลงหน้าพาทย์ที่นำมาใช้ในการแสดงต่างๆ เช่น ลิเก ละคร และโขนอยู่บ่อยๆ ดังนั้นถ้าหาก รู้จักสังเกตุ และศึกษาหาความรู้ในเรื่องเพลงหน้าพาทย์เหล่านี้มาบ้าง ก็จะช่วยให้สามารถดูศิลปกะก ารแสดงต่างๆ ของไทยได้อย่างเข้าใจ และมีความเพลิดเพลินยิ่งขึ้น

ที่มา : http://www.patakorn.com/modules.php?name=News&file=article&sid=62