รูปร่าง (SHAPE)  หมายถึง  เส้นรอบนอกทางกายภาพของวัตถุ  สิ่งของ   เครื่องใช้   คน  สัตว์  พืช  มีลักษณะเป็น  2  มิติ  คือ  ความกว้าง  และความยาว  ไม่แสดงความหนาหรือลึก

      

                รูปทรง (FORM)  หมายถึงโครงสร้างทั้งหมดของวัตถุ    สิ่งของ  เครื่องใช้  คน  สัตว์  พืช  มีลักษณะเป็น  3 มิติ  ได้แก่   ความกว้าง  ความยาว  ความหนา  หรือภาพความลึก

รูปร่าง  รูปทรงกับการนำมาใช้ในงานทัศนศิลป์
                การนำรูปร่าง  รูปทรง  มาใช้สร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์  แบ่งออกเป็น  3  ลักษณะใหญ่ ๆ  ได้แก่  การนำมาใช้เป็นสื่อแสดงรูปลักษณะที่ต้องการถ่ายทอด  การนำมาใช้เพื่อสร้างมิติของผลงาน  และการนำมาใช้เพื่อแสดงอารมณ์และความรู้สึกของผลงาน
                1.  การนำมาใช้เป็นสื่อแสดงรูปลักษณะที่ต้องการถ่ายทอด  เป็นการนำรูปร่าง  รูปทรง  มาใช้สื่อสิ่งที่ศิลปินได้รับรู้มาจากประสบการณ์ตรง  ประสบการณ์อ้อม  และจินตนาการความคิดสร้างสรรค์เพื่อสะท้อนสิ่งที่รับรู้จากโลกภายนอก  และจินตนาการจากโลกภายในสื่ออกมาเป็นรูป  ให้ผู้อื่นเข้าใจรับรู้ได้ว่าเป็นภาพอะไร  หรือรูปร่าง  รูปทรงนั้นแสดงถึงสัญลักษณ์ของสิ่งใด  เช่น  งานจิตรกรรมลักษณะเหมือนจริง  ภาพคน  สัตว์  หุ่นนิ่ง  ทิวทัศน์  ต้องใช้รูปร่าง  รูปทรงธรรมชาติ  เรขาคณิต  และอิสระ  ผสมผสานกันเพื่อใช้ในการถ่ายทอดให้มีคุณค่าทางความงามสมจริง  จิตรกรรมอียิปต์ใช้รูปร่าง  รูปทรง  แสดงลักษณะที่เป็นสัญลักษณ์ของเทพเจ้า  และฟาโรห์  เพื่อให้รู้ว่าเป็นเทพเจ้าองค์ใด  ฟาโรห์แห่งอาณาจักรบนหรือล่าง   งานออกแบบเครื่องหมายลัญลักษณ์นำมาใช้สื่อสารให้รับรู้เข้าใจแทนภาษาพูด งานออกแบบผลิตภัณฑ์นำมาใช้ออกแบบเพื่อดึงดูดความสนใจและมีคุณค่าทางประโยชน์ใช้สอยเหมาะสมสัมพันธ์กับมนุษย์  งาน สถาปัตยกรรมนำงานเขียนแบบที่ออกแบบไว้มาสร้างเป็นสิ่งก่อสร้างให้ได้รูปทรงเหมาะสมกับการอยู่อาศัยหรือใช้งานอื่น  เช่น  รูปทรงสามเหลี่ยมนำมาใช้เป็นรูปทรงหลังคาเพื่อกันแดด  กันฝน ถ้าเป็นพื้นที่ที่มีฝนตกชุกใช้ทรงจั่วสามเหลี่ยมสูงชันเพื่อให้น้ำฝนถ่ายเทสะดวก  เจดีย์ใช้รูปทรงผสมผสานกันหลายลักษณะ  เป็นทรงกลม  ทรงระฆังคว่ำ  ทรงกลมแผ่น  ทรงสี่เหลี่ยมแทนความหมายคติทางศาสนาพุทธ  เช่น  ทรงวงกลมบนยอดปลายแหลมเจดีย์  เรียกว่า  หยาดน้ำค้าง  มีความหมายแทนการดับสูญ เป็นต้น

มงกุฎฟาโรห์อียิปต์  ใช้รูปทรงของมงกุฎแสดงสัญลักษณ์ของฟาโรห์อาณาจักรบน  อาณาจักรล่าง  และฟาโรห์ที่ครอบครองทั้งสองอาณาจักรตามลำดับ

ภาพสัญลักษณ์  การซ่อมทาง  ทางคดเคี้ยว  ทางข้ามถนน

ฤดูหนาว  ผลงานของอาเธอร์ บาร์โบอร์
เทคนิคสีอะคลีลิค ใช้รูปร่างรูปทรงธรรมชาติสื่อให้เห็นภาพต้นไม้เนินดินและกวาง

                2.  การนำมาใช้เพื่อสร้างมิติของผลงาน  เป็นการนำรูปร่างรูปทรงมาใช้สร้างมิติให้ผลงานมีระยะใกล้  ไกล   สูง  ต่ำ  ตื้น  ลึก  เช่น  งานจิตรกรรมใช้วิธีสร้างมิติของภาพด้วยการนำรูปร่าง รูปทรง  มาจัดซ้อนกันบังกัน  เพื่อให้เกิดระยะของภาพแต่เป็นมิติลวงตาให้รู้สึกว่ามี  3  มิติ  เพราะ จิตรกรรม แท้จริงเป็นงานลักษณะ  2  มิติ  งานประติมากรรมและสถาปัตยกรรมใช้กรรมวิธีสร้างสรรค์ด้วยการใช้วัสดุเพิ่มเข้าและเอาวัสดุส่วนย่อยออก  เพื่อให้เกิดเป็นรูปทรง  ผลงานมีลักษณะ  3  มิติจริง  ตรงตามคุณค่าทางความงามและคุณค่าทางประโยชน์ใช้สอย  เป็นต้น

                3.  การนำมาใช้เพื่อแสดงอารมณ์และความรู้สึกของผลงาน  เป็นการนำรูปร่าง รูปทรงมาใช้แสดงอารมณ์และความรู้สึกของผลงานศิลปะ  เพื่อให้งานนั้นได้อารมณ์สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ที่ต้องการแสดงออก
อารมณ์และความรู้สึกของรูปร่าง  รูปทรง
                วงกลม                                  ให้ความรู้สึกเด่นชัด  เคลื่อนไหว ไม่มั่นคง
                สามเหลี่ยม                           ให้ความรู้สึกมั่นคง  สมดุล  สูงเด่น  สง่างาม
                สี่เหลี่ยมจัตุรัส                     ให้ความรู้สึกสมดุล  สงบ  แข็งแรง
                สี่เหลี่ยมผืนผ้าแนวนอน     ให้ความรู้สึกมั่นคง  กว้าง  สงบนิ่ง  พักผ่อนสายตา
                สี่เหลี่ยมผืนผ้าแนวตั้ง         ให้ความรู้สึกสูงเด่น  สง่างาม  แต่ถ้าฐานแคบและด้านตั้งสูงมากอาจดูไม่มั่นคง
                สี่เหลี่ยมคางหมู                    ให้ความรู้สึกมั่นคง  หนักแน่น  ปลอดภัย               
                อิสระ                                     ให้ความรู้สึกเคลื่อนไหว ลื่นไหล  แปรปรวน  ไม่มั่นคง

                ความรู้สึกและอารมณ์ที่กล่าวมานี้อาจเปลี่ยนแปลงได้ตามทิศทางของการจัดวาง  หรือสิ่งแวดล้อมข้างเคียงที่มีอิทธิพลต่อการรับรู้  เช่น  สี่เหลี่ยมผืนผ้าจัดวางตามแนวนอนขนานกับเส้นระดับตาจะดูมั่นคง  กว้างขวาง  แต่ถ้าจัดวางเอามุมลงในแนวเส้นระดับและให้ส่วนของด้านเฉียงขึ้นก็จะให้ความรู้สึกไม่มั่นคง  เป็นต้น

                ขนาด  (SIZE)  หมายถึงลักษณะของรูปที่กำหนดได้ว่าใหญ่  เล็ก  สั้น  ยาว  หนา  บาง
                สัดส่วน  (PROPORTION)  หมายถึง  ความสัมพันธ์ของขนาด  ความกว้าง   ความยาว  ความสูง  ความลึกของรูป

ขนาด สัดส่วนกับการนำมาใช้ในงานทัศนศิลป์
            ขนาด  สัดส่วน  กับการนำมาใช้ในงานทัศนศิลป์ของศิลปิน  แบ่งออกเป็น  3  ลักษณะใหญ่ ๆ  ได้แก่  การนำขนาดสัดส่วนมาใช้เพื่อให้เกิดความสัมพันธ์กันในร่างกายของมนุษย์และสัตว์  การนำขนาดสัดส่วนมาใช้ในการจัดองค์ประกอบ    การนำขนาดสัดส่วนมาใช้เพื่อเป็นสัญลักษณ์
            1.  การนำขนาด  สัดส่วนมาใช้เพื่อให้เกิดความสัมพันธ์กันในร่างกายของมนุษย์และสัตว์เป็นการนำลักษณะของรูปมากำหนดให้เป็นสัดส่วนสัมพันธ์กัน  เพื่อสะดวกต่อการนำไปกำหนดโครงสร้างงาน  เช่น  จิตรกรรมภาพคน กำหนดการแบ่งส่วนต่างๆ  ของร่างกายไว้มีสัดส่วน 7  ส่วนครึ่ง  โดยนับศีรษะเป็นส่วนที่หนึ่ง  ส่วนที่สองเป็นบริเวณราวนม  และแบ่งสัดส่วนไปตามลำดับจนถึงบริเวณข้อเท้าถึงฝ่าเท้า  เป็นส่วนสุดท้าย  งานประติมากรรมอนุสาวรีย์สถานก่อนนำมาสร้างจริงประติมากรจะปั้นแบบร่างเป็นหุ่นจำลองกำหนดสัดส่วนและรายละเอียด  เพื่อทดสอบหาสิ่งบกพร่องก่อนนำไปขยายเป็นขนาดใหญ่  เป็นต้น

            2.  การนำขนาดสัดส่วนมาใช้ในการจัดองค์ประกอบ  เป็นรูปการนำพื้นที่มาจัดสัดส่วนเพื่อกำหนดการจัดวางรูปลักษณะต่างๆ  ให้อยู่ร่วมกันในบริเวณพื้นที่  หรือในกรอบสนามภาพให้มีองค์ประกอบที่สวยงามพอเหมาะพอดี  เช่น  การเขียนภาพจิตกรรมหุ่นนิ่ง  ภาพคน  ต้องคำนึงถึงความได้สัดส่วนสัมพันธ์ของภาพรวมระหว่างตัวรูปกับกรอบภาพ  คือรูปต้องมีขนาดไม่ใหญ่คับกรอบหรือเล็กจนเกินไป  การเขียนภาพทิวทัศน์บกควรมีขนาดสัดส่วนของท้องฟ้าและพื้นดินไม่เท่ากัน  เช่น  ท้องฟ้าร้อยละ  40  พื้นดิน  ร้อยละ  60  เป็นต้น งานสถาปัตยกรรมที่พักอาศัยกำหนดขนาดสัดส่วนของรูปทรงให้สัมพันธ์กับพื้นที่ประโยชน์ใช้สอย  โดยจัดเครื่องเรือนให้เหมาะสม ชนิดใดควรอยู่ริมผนัง  ตรงมุม  หรือกลางห้อง  การจัดวางโต๊ะ  เก้าอี้  ต้องมีพื้นที่วางขา  ทางเดินเข้าออก  สัดส่วนเท่าใด  การจัดพื้นที่งานประติมากรรม ของอนุสาวรีย์บุคคลสำคัญรูปลักษณะแบบลอยตัวที่มีขนาดใหญ่ศิลปินผู้ออกแบบต้องคำนึงถึงการใช้ขนาด  สัดส่วนให้สัมพันธ์กับสถานที่ติดตั้งและภูมิทัศน์  รวมทั้งระยะทางการมองเห็นกับที่ตั้ง  เนื่องจากบรรยากาศกลางแจ้งจะลวงตาให้ผลงานดูมีขนาดเล็กลง  จึงควรเพิ่มขนาดชดเชย  เป็นต้น

            3.  การนำขนาดสัดส่วนมาใช้เพื่อเป็นสัญลักษณ์สื่อ  เป็นการนำขนาด  สัดส่วนมาใช้กำหนดให้เห็นความแตกต่างของรูปเพื่อเป็นสัญลักษณ์สื่อแทนภาษาพูด  เช่น  จิตรกรรมฝาผนังและประติมากรรมของอียิปต์แสดงความแตกต่างของฐานะและความสำคัญของบุคคล  ฟาโรห์จะมีขนาดใหญ่สุด  พระมเหสีและบุคคลอื่น ๆ จะมีขนาดเล็กลงตามลำดับ  คนรับใช้จะมีขนาดเล็กสุด  เป็นต้น