ภาพพิมพ์ (PRINT) ในทางศิลปะหมายถึงงานภาพพิมพ์ต้นฉบับที่เกิดจากการสร้างสรรค์  ด้วยการเลือกกรรมวิธีการทำภาพพิมพ์ (PRINTMAKING) แสดงออกด้วยการขีดเขียน แกะ ฉลุ และกัดกรด ให้เกิดเป็นแม่พิมพ์แ  ละพิมพ์โดยการกดประทับลงบนผิววัสดุที่ต้องการใช้พิมพ์ เช่น กระดาษ ผ้า แผ่นไม้ และ กระจก เป็นต้น ผลงานภาพพิมพ์นี้เรียกว่า “ศิลปะภาพพิมพ์” หรือ “ภาพพิมพ์ทางวิจิตรศิลป์” (FINE PRINT)
              กรรมวิธีการสร้างสรรค์งานภาพพิมพ์ มีกรรมวิธีการสร้างสรรค์แบ่งออกเป็น 4 กระบวนการ ได้แก่ กระบวนการพิมพ์จากส่วนนูนของแม่พิมพ์ (RELIEF PROCESSES) กระบวนการพิมพ์จากส่วนร่องของแม่พิมพ์ (INTAGLIO PROCESSES) กระบวนการพิมพ์จากส่วนพื้นราบของแม่พิมพ์ (SURFACE PROCESSES) และกระบวนการพิมพ์จากส่วนฉลุของแม่พิมพ์ (STENCIL PROCRSSES)
              1. กระบวนการพิมพ์จากส่วนนูนของแม่พิมพ์ (RELIEF PROCESSES) เป็นกระบวนการพิมพ์ที่มีกรรม  วิธีสร้างสรรค์แม่พิมพ์ด้วยการแกะ หรือการกัดกรด ให้เป็นภาพแม่แบบที่จะใช้พิมพ์ต่อไป   แล้วนำสีสำหรับใช้พิมพ์ไปกลิ้งลงบนผิวนูนของแม่พิมพ์ จากนั้นจึงพิมพ์กดทับลงบนวัสดุที่ต้องการ ศิลปะภาพพิมพ์ตามกระบวนการนี้เทคนิคที่นิยมทำกันได้แก่
ภาพพิมพ์แกะไม้ (WOODCUT) ภาพพิมพ์สลักไม้ (WOOD ENGRAVING) ภาพพิมพ์ยาง (LINOLEUM) และภาพพิมพ์โลหะ  (METAL CUT)
             ภาพพิมพ์แกะไม้ (WOODCUT) เป็นเทคนิคการพิมพ์จากส่วนนูนของแม่พิมพ์แผ่นไม้เนื้อละเอียด  พื้นผิวหน้าเรียบ ซึ่งเกิดการใช้สิ่วเป็นเครื่องมือในการแกะให้  เกิดเป็นภาพที่ใช้พิมพ์ไม้ที่นิยมใช้แกะแม่พิมพ์ของคนไทย ได้แก่ ไม้โมก และไม้อัด ส่วนคนตะวันตกมักใช้ ไม้แพร์ ไม้แอปเปิ้ล ไม้โรส ไม้สน และไม้บีช ถ้าพิมพ์สีเดียวนิยมใช้สีดำพิมพ์ลงบนกระดาษสีขาว หากต้องการพิมพ์หลายสีก็ได้ แต่ต้องแยกแม่พิมพ์ออกเป็นส่วน ๆ เพื่อลงสีและพิมพ์ทีละสี และต้องระวังการพิมพ์อย่าให้เกิดการเหลื่อมกันด้วยการทำเครื่องหมายไว้ให้พอดี จึงจะได้ ภาพพิมพ์ ที่มีความงดงาม  สำหรับการพิมพ์หลายสีเรียกว่า “เทคนิคแกะไม้สี” (COLOUR WOODCUT)   ภาพที่เกิดขึ้นจากการพิมพ์ของแม่พิมพ์แกะไม้จะมีลักษณะกลับขวาเป็นซ้าย และซ้ายเป็นขวา ดังนั้นจึงต้องคำนึงถึงการออกแบบ  เพื่อให้ได้ภาพพิมพ์ตามที่ต้องการด้วย ตัวอย่างภาพพิมพ์แกะไม้แบบสีเดียว เช่น ภาพ     “คนเลี้ยงแกะแห่งภูเขาแอลป์”
ของเอินสต์ ลุดวิก เคียร์ชเนอร์ และภาพ “ต้นไม้นำโชค” ของ อัศนีย์ ชูอรุณ เป็นต้น

ตัวอย่างภาพพิมพ์แกะไม้สี เช่น ภาพ “ยามเช้า” และภาพ “ค้างคาว” ของ ประหยัด พงษ์ดำ เป็นต้น

“ยามเช้า” ผลงานของประหยัด พงษ์ดำ ภาพพิมพ์เทคนิคแกะไม้สี

“ค้างคาว” ผลงานของประหยัด พงษ์ดำ ภาพพิมพ์เทคนิคแกะไม้สี

               ภาพพิมพ์สลักไม้ (WOOD ENGRAVING) เรียกอีกอย่างหนึ่งว่าภาพพิมพ์แกะไม้ลายเบา ภาพพิมพ์สลักไม้   เป็นกระบวนการพิมพ์ที่เกิดจากแม่พิมพ์ไม้  โดยการใช้สิ่วเป็นเครื่องมือแกะเป็นลายลงบนแผ่นไม้ที่ตัดขวางลายเนื้อไม้หรือตัดอย่างไม้เขียง ซึ่งมีการตัดแตกต่างกับแผ่นไม้ที่ใช้ในงานภาพพิมพ์แกะไม้ (WOODCUT) ที่ใช้วิธีตัดตามลายไม้  ตัวอย่างเช่น การแกะเครื่องหมาย การแกะตัวอักษร การแกะลายเซ็น สำหรับประทับตราของชาวจีน และญี่ปุ่น เป็นต้น

              ภาพพิมพ์ยาง (LIOLEUM) เป็นกระบวนการพิมพ์ที่เกิดจากการพิมพ์ที่เป็นแผ่นยางเสื่อน้ำมัน   หรือพรมน้ำมัน โดยการใช้สิ่วเป็นเครื่องมือแกะ คุณสมบัติของแผ่นยางลิโนเลี่ยม (LINOLEUM) จะมีผิวหน้าเรียบ เนื้ออ่อนนุ่มมีความยืดหยุ่น แข็งพอเหมาะกับการใช้แกะเป็นแม่พิมพ์ แต่ไม่เหมาะสำหรับการพิมพ์จำนวนมาก เพราะความคงทนสู่แม่พิมพ์ไม้ไม่ได้ ตัวอย่างผลงานภาพพิมพ์ที่สร้างสรรค์ตามกรรมวิธีนี้ เช่น ภาพ “สตรีสวมหมวก” (WOMAN WITH A HAT) ของ
ปาโบล ปิกัสโซ (PABLO RUIZ PICASSO) เป็นต้น

“สตรีสวมหมวก” (WOMAN WITH A HAT)
ผลงานของปาโบล ปิกัสโซ (PABLO RUIZ        PICASSO)
ปี พ.ศ. 2505 (ค.ศ. 1962) ภาพพิมพ์เทคนิคแกะเสื่อน้ำมัน

              ภาพพิมพ์โลหะ (METAL CUT) เป็นกระบวนการพิมพ์ที่เกิดจากแม่พิมพ์ที่ใช้แผ่นโลหะเนื้ออ่อนเช่น ตะกั่ว และสังกะสี เป็นต้น โดยใช้วิธีแกะเช่นเดียวกับเทคนิคภาพพิมพ์แกะไม้ แต่เป็นเครื่องมือแกะที่ใช้เฉพาะในงานโลหะ ศิลปินบางคนใช้วิธีให้น้ำกรดกัดแทน แต่วิธีนี้ต้องเคลือบน้ำยาป้องกันในส่วนที่ไม่ต้องการให้กรดกัดเสียหายไว้ก่อน    เช่นภาพ “เรกาโล เด คาลาเวรัส” ของ โคเซ กัวดาลูเปโปซาดา เป็นต้น

“เรกาโล เด คาลาเวรัส” ผลงานของโคเซ กัวดาลูเป โปซาดา ชาวเม็กซิกัน  ภาพพิมพ์เทคนิคแกะโลหะตะกั่ว

              นอกจากเทคนิคของการพิมพ์จากส่วนนูนของแม่พิมพ์ดังกล่าวข้างต้นยังมีอีกหลายเทคนิคที่นิยมทำกันเช่น ภาพพิมพ์เทคนิคแกะกระดาษแข็ง (CARDBOARD CUT,PAPER CUT) และเทคนิคภาพพิมพ์ถู (RUBBINGS) เป็นต้น

                2. กระบวนการจากส่วนร่องของแม่พิมพ์ (INTAGLIO PROCESSES)    เป็นกระบวนการพิมพ์ที่เกิดจากการแกะ  และกัดด้วยกรดลงบนแผ่นทองแดง และแผ่นสังกะสี ให้พื้นผิวของโลหะนั้นเกิดเป็นร่องลึก แล้วอัดหมึกพิมพ์ลงไป เช็ดพื้นผิวส่วนบนให้สะอาดด้วยผ้ามัสลินจนเหลือแต่หมึกพิมพ์ที่อยู่ตามร่อง แล้วนำกระดาษที่จะพิมพ์วางทับข้างบน จากนั้นนำไปเข้าเครื่องรีดอัดพิมพ์ให้ติดเป็นภาพ
                เทคนิคในการทำแม่พิมพ์จากส่วนร่องของแม่พิมพ์มีกรรมวิธีหลักอยู่หลายวิธี เช่น วิธีแกะลายเบา (ENGRAVING) วิธีจารเข็ม (DRYPOINT) วิธีแกะจุดประ (STIPPLE ENGRAVING) วิธีกัดกรด (ETCHING) วิธีแอควะทินท์ (AQUATINT) เป็นต้น
           ตัวอย่างภาพพิมพ์จากส่วนร่องของแม่พิมพ์ เช่นภาพ “เพศคู่,2512” (LOVE AFFAIRS,1969) ของ เดชา วราชุน เป็นภาพพิมพ์วิธีกัดกรด (ETCHING) ภาพ “ครอบครัว” ของโดอัน มิโร เป็นภาพพิมพ์วิธีแอควะทินท์ วิธีแกะลายเบา  และวิธีกัดกรด เป็นต้น

“เพศคู่, 2512” (LOVE AFFAIRS, 1969) ภาพพิมพ์เทคนิคกัดกรด

“ครอบครัว”
ผลงานของโดอัน มิโร ปี พ.ศ. 2495  ภาพพิมพ์เทคนิคแอควะทินท์ แกะลายเบา และกัดกรด

                3. กระบวนการพิมพ์จากส่วนพื้นราบของแม่พิมพ์ (SURFACE PROCESSES) เป็นกระบวนการพิมพ์  ที่เกิดจากผิวแม่พิมพ์หินที่เรียบเสมอกัน โดยไม่ต้องแกะให้มีร่องที่แม่พิมพ์ แต่จะใช้วาดด้วยชอล์กไขมัน (GREASY CHALK) ลงบนผิวเรียบของหิน แล้วใช้น้ำชโลมผิวหน้าของหินให้เปียกแล้วกลิ้งหมึกไขมัน (GREASY INK) ลงไปบนแม่พิมพ์ขณะที่ยังเปียก โดยใช้หลักการที่ว่าไขติดกับไข และไขไม่เข้ากันกับน้ำ ภาพที่เขียน  และหมึกจึงดูดติดกันเพราะเป็นส่วนผสมของไขทั้งคู่ ส่วนในบริเวณที่มีน้ำปิดกั้นจะไม่ติดหมึก นำกระดาษที่จะพิมพ์วางทาบลงบนแม่พิมพ์ จากนั้นจึงนำเข้าเครื่องพิมพ์ก็จะได้ภาพพิมพ์หิน (LITHOGRAPHY) ที่งดงามตามต้องการ ตัวอย่างผลงาน ภาพพิมพ์หิน เช่นภาพ “ตัวตลกนั่ง” ของ อองรี เดอ ตูลูสโลเตรก เป็นต้น

“ตัวตลกนั่ง”
ผลงานของอองรี เดอ ตูลูสโลเตรก ปี พ.ศ. 2439 เทคนิคภาพพิมพ์หินสี

          4. กระบวนการพิมพ์จากส่วนฉลุของแม่พิมพ์ (STENCIL PROCESSES)   เป็นกระบวนการพิมพ์ที่มีกรรม  วิธีสร้างสรรค์แม่พิมพ์ด้วยการฉลุส่วนที่ต้องการจะพิมพ์ภาพเปิดเป็นช่องไว้    เพื่อให้สีผ่านไปติดบนวัสดุที่จะพิมพ์ วิธีง่ายที่สุด คือการแกะรูปภาพให้เกิดเป็นช่องลงบนกระดาษ หรือวัสดุที่เป็นแผ่นบางแข็งพอประมาณแล้วนำไปพิมพ์ด้วยการแตะสี พ่นสี ปาดสี และกลิ้งสี ให้เกิดเป็นภาพตามต้องการ ต่อมาได้พัฒนาเป็นแม่พิมพ์ตะแกรงไหม ซึ่งเรียกกันว่าแม่พิมพ์ซิลค์สกีน (SILK SCREEN) หรือเซริกราฟฟิ (SERIGAPHY) การสร้างสรรค์ผลงานทำได้หลายวิธี เช่น การฉลุกระดาษวางบนตะแกรงไหม ฉลุแผ่นฟิล์มติดบนตะแกรงไหม และการใช้เทคนิคการถ่ายภาพเป็น แม่พิมพ์ เป็นต้น ตัวอย่างผลงานภาพพิมพ์ซิลค์สกรีน เช่นภาพ “ภาพพิมพ์ 4/1972,2515”  (PRINT 4/1972,1972) ของ เดชา วราชุน และภาพ “แจกันแดงแห่งสวรรค์” ของเฉลิมศักดิ์ รัตนจันทร์        เป็นต้น

“ภาพพิมพ์ 4/1972,2515”(PRINT 4/2972,1972)
ผลงานของเดชา  วราชุน       เทคนิคภาพพิมพ์ตะแกรงไหม