พฤติกรรมอย่างหนึ่งที่มนุษย์ต่างจากสัตว์อย่างเห็นได้ชัดก็คือ การแสดงออกในทางสร้างสรรค์ เพื่อสนองตอบความต้องการทางความงามด้านจิตใจ และความต้องการทางด้านประโยชน์ใช้สอย มนุษย์จึงสร้างสรรค์ออกมาเป็นผลงานศิลปะทั้งประเภทวิจิตรศิลป์ และประยุกต์ศิลป์ แต่อาจมีผู้ไม่เห็นด้วยโดยบอกว่าสัตว์นั้นสร้างสรรค์งานศิลปะได้ เพราะมีข่าวจากสื่อต่าง ๆ นำเสนอในทำนองว่าสัตว์เขียนภาพได้ เช่น ช้างและลิง เป็นต้น แต่นั่นไม่ใช่สิ่งที่เกิดจากทักษะทางความคิดสร้างสรรค์ของสัตว์ เพราะแท้จริงมนุษย์คือ ผู้ค้นคิดวิธีการแสดงออกโดยอาศัยสัตว์เป็นสื่อวัสดุอุปกรณ์อย่างหนึ่ง หรือเป็นความสามารถในการฝึกสัตว์ให้กระทำตาม คล้าย ๆ กับการฝึกสัตว์แสดงโชว์ในละครสัตว์ การฝึกให้หมูจดจำสื่อสัญญาณเพื่อไปคาบแผ่นป้ายเลขคำตอบ เพื่อให้ผู้ชมประหลาดใจว่ามันสามารถบวกเลขได้ ต่างหาก ดังนั้นจึงสรุปได้ว่า มนุษย์มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ใหม่อยู่เสมอ จึงสามารถสร้างงานศิลปะได้อย่างหลากหลาย และยังฝึกฝนให้สัตว์แสดงออกทางศิลปะได้ โดยอยู่ภายใต้การกำกับการแสดงของมนุษย์นั่นเอง หากพิจารณาเชิงประจักษ์จะเห็นได้ว่าผลงานศิลปะที่มนุษย์สร้างขึ้น จะมีปรากฏการณ์ใดปรากฏการณ์หนึ่งเป็นสิ่งกระตุ้นเร้าให้เกิดแรงบันดาลใจ ในการสร้างสรรค์
แรงบันดาลใจ (INSPIRATION) หมายถึง สิ่งที่ทำให้เกิดมีขึ้นด้วยแรงอำนาจกระตุ้นให้ศิลปินมีอารมณ์สะเทือนใจ ปรารถนาที่จะสร้างสรรค์งานศิลปะ เช่น เกิดแรงบันดาลใจจากเสน่ห์ความงามของทะเลและหมู่บ้านชาวประมง จึงบันทึกถ่ายทอดออกมาเป็นภาพทิวทัศน์ทะเล เป็นต้น
“หมู่บ้านชาวประมง “
ผลงานของ สุชาติ วงษ์ทอง เทคนิคสีน้ำ
เป็นภาพที่เกิดจากแรงบันดาลใจในวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ที่เรียบง่ายของชาวประมง
แรงบันดาลใจแบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ ๆ ได้แก่ แรงบันดาลใจ ภายนอก และแรงบันดาลใจภายใน
 แรงบันดาลใจภายนอก เป็นแรงกระตุ้นอันเนื่องมาจากการที่มนุษย์ได้สัมผัสรับรู้คุณค่าของความงาม และอารมณ์สะเทือนใจต่อสภาพแวดล้อมรอบ ๆ ตัว ได้แก่ แรงบันดาลใจจากธรรมชาติ และแรงบันดาลใจจากสิ่งแวดล้อมที่มนุษย์สร้างขึ้น
 แรงบันดาลใจจากธรรมชาติ ธรรมชาติคือ “แม่แบบ” ในการสร้างสรรค์งานศิลปะนับตั้งแต่ จุด เส้น รูปร่างรูปทรง ขนาดสัดส่วน แสงเงา สี พื้นผิว ฯลฯ ที่ปรากฏอยู่ในสรรพสิ่งของธรรมชาติ ได้แก่ คน สัตว์ พืช โขดหิน ภูเขา สายน้ำ แสงแดด ท้องฟ้า ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ ฯลฯ เพราะสิ่งเหล่านี้กระตุ้นเร้าให้เกิดสุนทรีย์ความประทับใจ หรืออารมณ์สะเทือนใจของศิลปินให้สามารถถ่ายทอดแรงบันดาลใจนั้นออกมาเป็นงานศิลปะตามความรู้สึกชื่นชมและพึงพอใจ เช่น การเขียนภาพด้วยสีน้ำ สีโปสเตอร์ สีน้ำมัน ในงานจิตรกรรม หรือการวาดภาพด้วยดินสอ ปากกา ในงานวาดเส้นที่ถ่ายทอดและแสดงออกถึงความงามในรูปร่างรูปทรง สีสันของดอกไม้และใบไม้ ภาพทิวทัศน์บกอันร่มรื่น ทิวทัศน์ทะเลมีคลื่นกระทบฝั่งเป็นจังหวะลีลาที่ต่อเนื่องสวยงาม การพิมพ์ภาพด้วยแม่พิมพ์ในงานศิลปะภาพพิมพ์ หรืองานพิมพ์ลายผ้าเป็นรูปคน สัตว์ พืช การปั้น แกะสลัก หล่อแบบ เชื่อมปะติด ด้วยดิน หิน ปูนปลาสเตอร์ ไม้ โลหะ ให้เกิดเป็นรูปทรง 3 มิติในงานประติมากรรมมีลักษณะนูนต่ำ นูนสูงและลอยตัว แสดงออกทางรูปแบบตามธรรมชาติที่ได้แรงบันดาลใจมาเป็นรูปคน รูปสัตว์ในอิริยาบถต่างๆ หัวเสาคอรินเธียนของกรีกเป็นรูปใบอะแคนธัส เป็นต้น
กุหลาบสีขาวและสีชมพู ผลงานของอองรี ฟองแตง ลาตูร์ ( HENRI FANTIN- LATOUR ) เทคนิค สีน้ำมันบนผ้าใบ เป็นภาพที่ได้แรงบันดาลใจจากความงาม ของรูปทรงและสีสันในธรรมชาติ
กระดาษตกแต่งผนัง (WALLPAPER)
ผลงานของ วิลเลี่ยม มอร์ริส
เป็นภาพลายดอกไม้และใบซึ่งได้แรงบันดาลใจในการออกแบบมาจากความงามของธรรมชาติ
การปลูกสร้างสิ่งก่อสร้างด้วยดิน หิน ไม้ ปูน คอนกรีตเสริมเหล็กในงานสถาปัตยกรรม เช่น การสร้างที่อยู่อาศัยพักพิงของมนุษย์พัฒนามาจากลักษณะของโพรงถ้ำ รังที่อยู่ของสัตว์ ให้เหมาะสมกับสภาพภูมิศาสตร์ ดินฟ้า อากาศ และประโยชน์ใช้สอยออกมาเป็นบ้านเรือน มีหลังคา ฝาผนังกันแดดฝนได้ มีช่องทางเข้าออก ถ้าอยู่ในเขตมรสุมและพื้นที่ราบลุ่ม วัสดุที่ใช้สร้างจะเป็นไม้ลักษณะเรือนเป็นทรงยกพื้นสูงเพื่อป้องกันน้ำท่วม เป็นต้น
การถ่ายทอดแรงบันดาลใจจากธรรมชาตินี้ไม่จำเป็นต้องลอกแบบให้เหมือนตาเห็น อาจใช้วิธีเพิ่ม ลด ตัดทอน ที่เห็นว่างามเหมาะสมก็ได้ เคยมีเรื่องกล่าวถึงการแสดงภาพของศิลปินชื่อ มาทิส (MATISSE) ในงานมีสุภาพสตรีคนหนึ่งที่เข้าชมงานอุทานว่า “ฉันไม่เคยเห็นผู้หญิงที่ไหนเหมือนคนนี้เลย” มาทีส ตอบว่า “นั่นไม่ใช่ผู้หญิงนั่นเป็นภาพเขียน”
หญิงเปลือย
ผลงานของ เฮนรี่ มาทีส
เป็นภาพที่ได้แรงบันดาลใจมาจากผูหญิง โดยใช้วิธีลด ตัดทอนให้สวยงามตามความคิดของจิตรกร
แรงบันดาลใจจากสิ่งแวดล้อมที่มนุษย์สร้างขึ้น เป็นแรงกระตุ้นให้เกิดแรงบันดาลใจในการถ่ายทอดเป็นงานศิลปะที่ได้จากสภาพแวดล้อมต่างๆ ในสังคมของมนุษย์ทั้งในอดีตและปัจจุบัน เช่น ผลงานจิตรกรรม ประติมากรรม ที่แสดงออกสะท้อนให้เห็นถึงเนื้อหาเรื่องราวของ พิษภัยยาเสพติด ความอดอยาก ยากจน แหล่งเสื่อมโทรมในชุมชน วิถีชีวิตความเป็นอยู่ที่เหลื่อมล้ำแตกต่างกันในสังคม ความเจริญของเมืองหลวง ความเป็นชนบท หลักศีลธรรม ขนมธรรมเนียมประเพณี การพับนกกระดาษเพื่อเป็นสื่อสัญลักษณ์แห่งสันติสุข หรืองานสถาปัตยกรรมที่ได้แรงบันดาลใจมาจากสิ่งก่อสร้างในอดีต เช่น การนำรูปทรงของพีรามิดมาออกแบบเป็นตัวอาคาร และหลังคา การนำแบบหัวเสาและรูปทรงจั่วของวิหารกรีกมาประยุกต์ในการออกแบบสร้างสรรค์เป็นอาคารสมัยใหม่ การสร้างอาคารที่อยู่อาศัยให้เหมาะสมสอดคล้องกับสภาพความจำเป็นในการใช้สอยของสภาพแวดล้อมที่เป็นเมือง หรือชนบท เป็นต้น
พิษภัยยาเสพติด
ผลงานของเด็กชายปตคุณ บริบูรณ์หิรัญ
ภาพสะท้อนสังคมแสดงโทษของการหลงผิดไปพึ่ง ยาเสพติด ทำให้เกิดความทุกข์ทรมาณและเสียอนาคต
ผู้คน สังคม ความหวาดระแวง
ผลงานของไพศาล ธีรพงษ์วิษณุพร เป็นภาพสะท้อนปัญหาของสังคมที่ทำให้คนรู้สึกหวาดระแวง
แรงบันดาลใจภายใน เป็นแรงกระตุ้นที่เกิดจากความต้องการของความรู้สึกนึกคิดที่ประมวลอยู่ภายในสมองของศิลปินหลอมรวมมาเป็นจินตภาพภายในใจ โดยปรารถนาที่จะสร้างสรรค์งานศิลปะที่หลุดพ้นจากกฎเกณฑ์ข้อบังคับของโลกภายนอก เพื่อหาอิสรภาพแนวทางวิธีการสร้างรูปแบบความงามที่แปลกใหม่ จากแรงบันดาลใจและจินตนาการนามธรรม มาเป็นรูปงานศิลปะที่มองเห็นได้ให้เกิดความสวยงามตามความพึงพอใจ เช่น งานจิตรกรรม เทคนิคหยดโรยสี ของ แจ๊คสัน พอลลอค ศิลปินชาวอเมริกัน งานศิลปะสมัยใหม่ที่มีลักษณะเป็นนามธรรม งานที่มีรูปลักษณ์ของรูปร่างรูปทรงไม่เหมือนจริงและดูแปลกตา เป็นต้น หรือเป็นความรู้สึก ความต้องการที่เกิดจากการระลึกถึงประสบการณ์ต่าง ๆ ซึ่งสะสมไว้ภายในจิตใจของศิลปินแล้วถ่ายทอดอารมณ์ ความคิดสร้างสรรค์ออกมาเป็นงานศิลปะเพื่อตอบสนองความต้องการฉับพลันนั้น ดังที่ ปาโบล ปิกัสโซ ศิลปินชาวสเปนเคยกล่าวถึงแรงบันดาลใจภายในไว้ว่า “บางครั้งผมเคยเขียนภาพโดยไม่ได้เตรียมการไว้ก่อน มันเป็นความต้องการที่เกิดอยากจะเขียนภาพโดยใช้ดินสอ ปากกา ลงบนกระดาษ เป็นเส้นหรือน้ำหนัก โดยมิได้ตั้งเป้าหมายไว้ก่อน.....”
การหยั่งถึงความเข้าใจเต็มที่
ผลงานของ แจ็คสัน พอลลอค ศิลปินชาวอเมริกัน
เทคนิคหยดโรยสี เป็นงานจิตรกรรม ได้แรงกระตุ้นอันเกิดจากแรงบันดาลใจภายใน
|
