ประวัติ

          สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ  ได้จัดทำโครงการศิลปินแห่งชาติมาตั้งแต่ พ.ศ. 2527  เพื่อสรรหาส่งเสริมสนับสนุน  และช่วยเหลือศิลปินผู้สร้างสรรค์  ผลงานศิลปะที่มีคุณค่าของแผ่นดินไทย  โดยมีสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติเป็นผู้พิจารณา  นอกจากนี้คณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบ  ให้วันที่ 24 กุมภาพันธ์ของทุกปี  เป็น "วันศิลปินแห่งชาติ"

คุณสมบัติและหลักเกณฑ์การคัดเลือก

          1. เป็นผู้มีสัญชาติไทย และยังมีชีวิตอยู่ในวันตัดสิน

          2. เป็นผู้มีความสามารถ  มีความเชี่ยวชาญ  และมีผลงานดีเด่นเป็นที่ยอมรับของวงการศิลปะแขนงนั้น

          3. เป็นผู้สร้างสรรค์และพัฒนาศิลปะแขนงนั้นจนถึงปัจจุบัน

          4. เป็นผู้ผดุงและถ่ายทอดศิลปะแขนงนั้น

          5. เป็นผู้ปฏิบัติงานศิลปะแขนงนั้นอยู่ในปัจจุบัน

          6. เป็นผู้มีคุณธรรมและมีความรักในวิชาชีพของตน

          7. เป็นผู้มีผลงานที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมและมนุษยชาติ

สาขาของศิลปินแห่งชาติ

          มีหลักเกณฑ์การคัดเลือกจำแนกศิลปินแห่งชาติออกเป็น 4 สาขาคือ

          1. สาขาทัศนศิลป์  หมายถึง  ศิลปะที่มองเห็นได้ด้วยตา  จะเป็นศิลปะสองมิติหรือสามมิติ  ซึ่งได้แก่  ผลงานศิลปกรรมประเภทต่างๆ  ที่แสดงถึงภูมิปัญญาของผู้สร้างสรรค์และมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่น  ดังต่อไปนี้

                    1.1 จิตรกรรม  หมายถึง  ภาพเขียนสีและภาพลายเส้น

                    1.2 ประติมากรรม หมายถึง งานปั้นและแกะสลัก

                    1.3 ภาพพิมพ์  หมายถึง  ศิลปะการพิมพ์ด้วยกรรมวิธีต่างๆ  เช่น  การพิมพ์ด้วยแม่พิมพ์ไม้  โลหะ  ฯลฯ

                    1.4 ภาพถ่าย  หมายถึง  ผลงานศิลปะภาพถ่ายที่เสนอด้วยสื่อและกรรมวิธีต่างๆ

                    1.5 สื่อประสม  หมายถึง  ผลงานศิลปะที่สร้างสรรค์ขึ้นด้วยกรรมวิธีและเทคนิคต่างๆ อย่างอิสระ

          2. สาขาศิลปะสถาปัตยกรรม  หมายถึง  งานออกแบบ  หรืองานออกแบบและงานก่อสร้างอาคารสวยงาม  มีคุณค่าทางศิลปะและมีวิทยาการ  ซึ่งแสดงภูมิปัญญาของผู้ออกแบบอย่างโดดเด่น  ได้แก่  สถาปัตยกรรมไทยและสถาปัตยกรรมร่วมสมัย

          3. สาขาศิลปะการแสดง  หมายถึง  ศิลปะที่เกี่ยวข้องกับการแสดง  ซึ่งเป็นได้ทั้งแบบดั้งเดิมหรือพัฒนาขึ้นใหม่  ได้แก่

                    3.1 การละคร ประกอบด้วย ละครรำ  เช่น  โนห์รา ชาตรี ฯลฯ ละครร้อง โขน ลิเก ระบำ (ประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่) รำ (ประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่) ฟ้อน (ประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่) เซิ้ง (ประดิษฐ์ขึ้นมาใหม่) หุ่น เช่น หุ่นละครเล็ก หุ่นกระบอก หนังใหญ่ หนังตะลุง การเขียนบทร้องหรือบทละครรำ (เพื่อการแสดง)

                    3.2 การดนตรี  แบ่งออกเป็นดนตรีไทยและดนตรีสากล

                              3.2.1 นักดนตรี  ต้องเป็นนักดนตรีเด่นเฉพาะเครื่องมือ

                              3.2.2 นักร้อง  ต้องมีความสามารถทั้งร้องส่งและร้องรับในการแสดงต่างๆ  และสามารถแหล่ทำนองต่างๆ ได้  (แหล่เฉพาะแบบดั้งเดิม)

                              3.2.3 นักประพันธ์เพลง  ต้องประพันธ์ทั้งทางร้องและทางดนตรี

                              3.2.4 ผู้อำนวยเพลง  ต้องเป็นผู้อำนวยเพลงดีเด่น

                              3.2.5 ผู้ผลิตเครื่องดนตรี

                    3.3 การแสดงพื้นบ้าน  ประกอบด้วย  หมอลำ ซอ ลำตัด เพลงฉ่อย เพลงอีแซว เพลงบอก สวดคฤหัสถ์ ฯลฯ

          4. สาขาวรรณศิลป์  หมายถึง  บทประพันธ์ที่ปลุกมโนคติของผู้อ่าน  ทำให้เกิดจินตนาการความเพลิดเพลิน  และเกิดอารมณ์ต่างๆ ตามเจตนารมณ์ของผู้ประพันธ์  ได้แก่  กวีนิพนธ์ เรื่องสั้น นวนิยาย บันเทิงคดี สำหรับเด็กและเยาวชน  อาทิ  หนังสือเด็ก  วรรณกรรมเยาวชนที่ได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่อย่างกว้างขวาง