การบรรยายอารมณ์และความรู้สึกในบทเพลง

             ในเรื่องของการบรรยายอารมณ์และความรู้สึกในบทเพลงแต่ละบทเพลงนั้น เราสามารถที่จะรับรู้ได้ด้วยการฟัง ซึ่งการฟังนั้นจะต้องฟังด้วยใจ เพราะใจนั้นเป็นสิ่งที่ทำให้เรานั้นเกิดมโนภาพตามเสียงเพลงที่เราได้ยินในขณะนั้นว่าเพลงนั้นกำลังจะบอกอะไรกับผู้ฟัง โดยเพลงไทยเดิมในแต่ละบทเพลงนั้นจะมีอารมณ์ความรู้สึกที่แตกต่างกันออกไป เช่น เพลงพญาโศก จะให้ความรู้สึกที่ โศกเศร้า คร่ำครวญ เพลงกราวใน จะให้อารมณ์ความรู้สึกที่ฮึกเหิม น่าเกรงขาม ในการเตรียมพลของฝ่ายยักษ์ เพลงกราวนอก จะให้อารมณ์ คึกคัก สนุกสนานในการเตรียมพลของฝ่ายลิงหรือฝ่ายพลับพลา เป็นต้น              

              เพลงไทยเดิมนั้น ซึ่งมีมากมายหลายบทเพลง หลายสำนักด้วยกัน เพลงแต่ละบทเพลงจะมีลีลาอารมณ์ที่แตกต่างกันออกไป ซึ่งเป็นลักษณะหรืออัตลักษณ์ส่วนตัวของผู้ประพันธ์เพลง ซึ่งจะให้อารมณ์และความรู้สึกที่แตกต่างกันออกไป และในการเลือกบทขับร้องเพลงนั้นไม่ว่าจะนำมาจากวรรณคดีเรื่องใดก็ควรที่จะพินิจพิจารณาให้เหมาะสมว่า บทประพันธ์ที่จะนำมาทำเป็นบทขับร้องนั้นมีความความหมายเหมาะสมกับบทเพลงมากน้องเพียงใด เช่น เพลงสุดสงวน เถา ซึ่งเป็นบทเพลงที่มีสำเนียงมอญสอดแทรกประปนอยู่ตลอดทั้งเพลงซึ่งเป็นสำเนียงเพลงที่มีความหวาน ความออดอ้อนอยู่ในบทเพลงอยู่ตลอดทั้งเพลง การคัดเลือกบทขับร้องนั้นก็จำเป็นจะจะต้องนำบทที่มีลักษณะเข้าพระเข้านางหรือบทเกี้ยวพาราสีกันมาเป็นบทขับร้อง ดังตัวอย่างในบทขับร้องเพลง สุดสงวน เถา ที่ตัดตอนมาจากบทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอนขุนแผนขึ้นเรือนขุนช้างและได้นางแก้วกิริยา ความว่า

             ซึ่งบทประพันธ์ในเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอนนี้ที่ได้คัดมา ถือว่าเป็นตอนที่มีความสมบูรณ์มาก เพราะว่าจะมีอารมณ์ และความรู้สึกช้าในช่วงแรก ต่อมาจะกระชับขึ้นในท่อนกลางคือ เข้าอัตราจังหวะ สองชั้นและความกระชับ มากยิ่งขึ้นในอัตราจังหวะชั้นเดียว
             ฉะนั้นการพิจารณาคัดเลือกบทประพันธ์ ใดมาเป็นบทร้องหรือจะแต่งใหม่ทั้งหมดเลย ก็จำเป็นที่จะต้องพิจารณ าและแต่งให้ความให้จบในแต่ละอัตราจังหวะ เพื่อความสมบูรณ์ น่าฟังของบทเพลงนั้นๆด้วย
             การบรรยายอารมณ์และความรู้สึกใบบทเพลง ท่านผู้ประพันธ์สามารถถ่ายทอด ให้ท่านผู้ฟังเข้าใจในอารมณ์ของบทเพลง โดยผ่านบทขับร้อง ทำนองร้อง (ทางร้อง) และการขับร้องซึ่งผู้ฟังจะ สามารถรับรู้ได้ด้วยการฟัง และทำความเข้าใจกับอารมณ์ และความรู้สึกของบทเพลงนั้นๆด้วย
ตัวอย่างบทเพลงไทยที่แสดงความรู้สึกต่างๆ
1. งอนง้อ ออดอ้อน

2. อารมณ์โกรธ

3. อารมณ์โศกเศร้า

4. อารมณ์หวาดกลัว

5. อารมณ์ที่อยู่ในภาวะตกตะลึง