วัดพระพายหลวง จ.สุโขทัย

       ตั้งอยู่ภายนอกอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย สร้างขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ 18 นับเป็นโบราณสถานยุคต้นของเมืองสุโขทัย ที่มีโบราณวัตถุและสถาปัตยกรรมบางส่วน ซึ่งเป็นศิลปะขอม สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 โดยดั้งเดิมได้สร้างเพื่อเป็นเทวสถาน ต่อมาได้สร้างเพิ่มเติมเพื่อเป็นพุทธสถาน

โบราณสถานสำคัญภายในวัด ประกอบด้วย

  ปรางค์ 3 องค์ นับเป็นโบราณสถานเก่าแก่ที่สุดของวัดที่สร้างขึ้นสมัยสุโขทัยตอนต้น ก่อด้วยศิลาแลง เพื่อเป็นประธานของวัด ปัจจุบันเหลือเพียงหนึ่งองค์ที่สมบูรณ์ ปรางค์ประดับด้วยลวดลายปูนปั้นเรื่องราวตามพุทธประวัติ

  พระอุโบสถ ตั้งอยู่ด้านหลังปรางค์ 3 องค์ เป็นพระอุโบสถก่ออิฐ มีบันไดทางขึ้นด้านหน้าทั้งสองด้าน เสาก่อด้วยศิลาแลง ด้านหลัง มีฐานชุกชี ภายนอกพระอุโบสถมีเสมาปักอยู่โดยรอบ

  พระวิหาร ตั้งอยู่ด้านหน้าปรางค์ เป็นพระวิหาร 5 ห้อง เหลือฐานและเสาที่ก่อด้วยศิลาแลง ภายในปรากฏฐานอาสนะ และฐานชุกชี

  เจดีย์ทรงเหลี่ยม ตั้งอยู่ด้านหน้าพระวิหาร เป็นเจดีย์ก่ออิฐ มีฐานเป็นสี่เหลี่ยม ลดหลั่นขึ้นจนถึงส่วนยอด มีซุ้มประดิษฐานองค์พระอยู่รอบเจดีย์ทั้งสี่ด้าน เหมือนอย่างเช่น เจดีย์กู่กุด จังหวัดลำพูน นอกเจดีย์ล้อมรอบด้วยระเบียงคด

  มณฑปพระสี่อิริยาบถ ตั้งอยู่ด้านหลังเจดีย์ทรงเหลี่ยม เป็นมณฑปที่ประดิษฐานองค์พระทั้งสี่อิริยาบถ คือ ยืน เดิน นั่ง นอน เหมือนอย่างเช่น วัดเชตุพน จ.สุโขทัย และวัดพระสี่อิริยาบถ จ.กำแพงเพชร มณฑปมีสภาพชำรุด คงเหลืออยู่เฉพาะอิริยาบทเดิน (ปางลีลา) ที่มีลักษะค่อนข้างเด่นชัด

  จากการสำรวจเพื่อบูรณะ ได้ค้นพบวัตถุโบราณต่าง เช่น พระพุทธรูป สถูปจำลอง เครื่องถ้วย ประติมากรรมรูปจำลอง ปูนปั้นรูปเทวดา สัตว์ และกรอบซุ้มต่างๆ

วัดพระพายหลวง ตั้งอยู่ที่ ถนนวัดพระพายหลวง ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย

แผนที่วัดพระพายหลวง

ปรางค์ศิลปะขอม

       เป็นส่วนเก่าแก่สุดของวัด นับเป็นโบราณสถานที่สร้างขึ้นในยุคสุโขทัยตอนต้น บ่งบอกถึงอิทธิพลและความสัมพันธ์ของขอม ที่มีต่อเมืองสุโขทัยตอนต้น ปัจจุบันเหลือปรางค์เพียงหนึ่งองค์เท่านั้นที่ยังสมบูรณ์ ส่วนอีกสององค์นั้นได้ชำรุดลงไป

ซุ้มประตูเรือนธาตุ

       ประตูเรือนธาตุเป็นแบบประตูหลอก ที่ใช้ประดับเท่านั้น หน้าบันเหนือประตูประดับด้วยปูนปั้นเรื่องราวในพุทธประวัติ

พระวิหาร หน้าปรางค์ทั้งสาม

       เป็นพระวิหารห้าห้อง ตั้งอยู่ด้านหน้าปรางค์ทั้งสาม ฐานก่อด้วยอิฐ ส่วนเสานั้นก่อด้วยศิลาแลง

ภายในพระวิหาร

       ปรากฏฐานอาสนะอยู่ทางด้านซ้าย เสาภายในก่อด้วยศิลาแลง หัวเสายังคงเห็นร่องสำหรับวางเครื่องบนที่รองรับหลังคา ด้านหลังสุดเป็นแท่นชุกชี สำหรับประดิษฐานองค์พระ

เจดีย์ทรงสี่เหลี่ยม

        เป็นเจดีย์ที่มีความสำคัญของวัด ซึ่งได้ผ่านการบูรณะมาหลายยุคสมัย ฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมก่อด้วยอิฐ หลดหลั่นขึ้นเป็นยอดแหลม มีซุ้มประดิษฐานองค์พระอยู่โดยรอบเจดีย์ ซึ่งรูปแบบเจดีย์สี่เหลี่ยมนี้มีลักษณะคล้ายกับ เจดีย์กู่กุด วัดจามเทวี

มณฑปพระสี่อิริยาบถ

       เป็นมณฑปก่อด้วยอิฐ ประดิษฐานด้วยองค์พระทั้งสี่อิริยาบถ คือ ยืน (ปางประทานอภัย) เดิน (ปางลีลา) นั่ง (ปางมารวิชัย) และนอน (ปางไสยาสน์) โดยคงเหลือเฉพาะปางลีลา ที่ยังคงเห็นได้อยู่ โดยมีปางไสยาสน์ที่ชำรุดไป ประดิษฐานอยู่ด้านหน้า มณฑปพระสี่อิริยาบถนี้ยังมีการสร้างอยู่ที่วัดอื่นๆอีก เช่น วัดเชตุพน และวัดพระสี่อิริยาบถ

พระอุโบสถ

       ตั้งอยู่ด้านหลังปรางค์ทั้งสาม เป็นพระอุโบสถก่อด้วยอิฐ มีบันไดทางขึ้นด้านหน้าทั้งสองข้าง เสาภายในก่อด้วยศิลาแลง บริเวณด้านหลังเป็นที่ตั้งของฐานชุกชี มีเสมาปักอยู่โดยรอบพระอุโบสถ

http://www.comingthailand.com/sukhothai/wat-phraphailuang.html