การแยกสาร เป็นการแยกสารที่ผสมกันอยู่เพื่อให้ได้สารบริสุทธิ์ออกมาด้วยวิธีการต่างๆ ดังตาราง

การกรอง	การระเหยแห้ง	การระเหิด

การกรอง
การกรอง เป็นการแยกของแข็งออกจากของเหลว หรือแยกสารที่มีขนาดใหญ่ออกจากสาร ที่มีขนาดเล็ก(ของแข็งต้องไม่ละลายในของเหลวนั้น)โดยใช้ผ้าขาวบาง กระดาษกรอง หรือกระดาษเซลโลเฟน เป็นต้น สารที่มีอนุภาคใหญ่กว่าจะติดอยู่ที่กระดาษกรอง สารที่มีขนาดเล็กกว่าจะผ่านกระดาษกรอง เช่น การแยกหินปูนกับน้ำ

การระเหยแห้ง
การระเหยแห้ง เป็นการแยกสารละลายที่มีของแข็งละลายอยู่ในตัวทำละลาย เมื่อให้ความร้อนกับสาร ของเหลวจะระเหยออกไป เหลือเฉพาะของแข็งในภาชนะ

การระเหิด
การระเหิด เป็นใช้แยกสารผสม เมื่อสารผสมประกอบด้วยสารชนิดหนึ่งที่ระเหิดได้ง่าย เมื่อให้ความร้อนสารที่ระเหิดได้ง่าย จะระเหิดออกไปเช่น การบูรผสม กับเกลือแกง

การใช้แม่เหล็กดูด	การใช้มือหยิบออก	การใช้กรวยแยก

การใช้แม่เหล็กดูด
การใช้แม่เหล็กดูด เป็นการแยกของผสมเมื่อสารชนิดหนึ่งสามารถถูกดูดด้วยแม่เหล็กได้ เช่น การแยกผงตะไบเหล็กออกจากสารหรือ การแยกเหล็กออกจากสินแร่

การใช้มือหยิบ
การใช้มือหยิบออก เป็นการแยกของผสมที่มีขนาดใหญ่ มองเห็นได้ชัด เช่น แยกเมล็กข้าวเปลือกที่ปนกับข้าวสาร

การใช้กรวยแยก
การใช้กรวยแยก ใช้แยกสารที่เป็นของเหลว ใช้แยกของเหลวที่ไม่รวมเป็นเนื้อเดียวกันออกจากกัน เช่น การแยกสารอินทรีย์กับสารอนินทรีย์ออกจากกัน

การกลั่น
      การกลั่น เป็นการแยกสารผสมชนิดของเหลว โดยพิจารณาจากจุดเดือดของสาร ได้แก่
1. ถ้าสารจุดเดือดต่างกันมาก ใช้การกลั่นธรรมดา
2. ถ้าสารจุดเดือดใกล้เคียงกัน ใช้การกลั่นลำดับส่วน
3. ถ้าสารเป็นสารอินทรีย์ ระเหยง่าย ไม่ทำปฏิกิริยากับน้ำ ใช้การกลั่นด้วยไอน้ำ

การกลั่นธรรมดา เหมาะสำหรับสารที่มีจุดเดือดต่างกันประมาณ 80°C ขึ้นไป และเมื่อกลั่นเสร็จแล้วมีของแข็งเหลืออยู่ที่ก้นภาชนะ

ภาพแสดงการกลั่นธรรมดา

การกลั่นลำดับส่วน เป็นการแยกของเหลวที่มีจุดเดือดใกล้เคียงกัน โดยการให้ความร้อนแก่สารไอของสารระเหยจะผ่านขึ้นไปยังคอลัมน์ ทำให้ไอแยกออกเป็นส่วนๆ ตามช่วงอุณหภูมิสารที่มีจุดเดือดตํ่า จะระเหยไปทางด้านบนของคอลัมน์สารที่มีจุดเดือดสูงกว่าจะอยู่ทางด้านล่างของคอลัมน์ เช่น การกลั่นน้ำมันดิบ

ภาพแสดงการกลั่นลำดับส่วน

การกลั่นด้วยไอน้ำ เป็นการแยกสารที่ระเหยเป็นไอได้ง่าย และไม่รวมตัวกับน้ำ วิธีนี้ส่วนมากใช้สกัดน้ำมันหอมระเหย โดยไอน้ำจะพาน้ำมันหอมระเหยไปยังส่วนที่ควบแน่น น้ำมันและน้ำจึงถูกควบแน่นเป็นของเหลวและแยกชั้น

ภาพแสดงการกลั่นด้วยไอน้ำ

การสกัดด้วยตัวทำละลาย เป็นการแยกของเหลวที่มีความสามารถในการละลายในสารละลายบางชนิดต่างกัน ส่วนมากเป็นการแยกสารอินทรีย์ที่ต้องการออกจากวัตถุดิบ

ภาพแสดง การสกัดด้วยตัวทำละลาย

สมบัติของตัวทำละลายที่ใช้ในการสกัด

1. ไม่ละลายน้ำหรือละลายน้ำได้น้อยมาก
2. ระเหยได้ดีที่อุณหภูมิต่ำ
3. สารละลายที่ต้องการสกัดได้ดี
4. ไม่ทำปฏิกิริยากับน้ำหรือสารที่ต้องการสกัด

ข้อควรจำ:
1. ตัวทำละลายที่นิยมเลือกใช้ เช่น เอทิลอีเทอร์, อีเทอร์, เอทานอล , เฮกเซน
2. ต้องเลือกตัวทำละลายที่สามารถละลายสารที่ต้องการสกัดได้ เช่น ถ้าต้องการสกัดสีของขมิ้นใช้น้ำ สกัดจะได้ผลดีกว่าแอลกอฮอล์ หรือถ้าต้องการสกัดน้ำมันหอม ระเหยจากขมิ้นใช้แอลกอฮอล์สกัดจะได้ผลดีกว่าน้ำ

การตกผลึก เป็นการแยกของแข็งที่ละลายอยู่ในของเหลวโดยทำให้เป็นสารละลายอิ่มตัว แล้วปล่อย ให้สารละลายเย็นตัวลงอย่างช้าๆ ได้ของแข็งตกผลึกออกมาใช้แยกของแข็งที่ปนกันอยู่หลายชนิดออกจากกัน โดยใช้หลักสารต่างชนิดกัน มีความสามารถในการละลายต่างกัน

ผลึกเกลือแกง	ผลึกจุนสี	ผลึกสารส้ม

โครมาโตกราฟี เป็นการแยกสารที่มีปริมาณน้อยๆ ได้ดีโดยอาศัยสมบัติเกี่ยวกับการละลายในตัวทำละลายที่ต่างกัน และการดูดซับที่ต่างกันประกอบด้วย 2 ส่วน ได้แก่ ตัวทำละลายทำหน้าที่เป็นตัวพาให้สารเคลื่อนที่ และตัวดูดซับทำหน้าที่เป็นตัวดูดซับสารในระหว่างที่เคลื่อนที่

สมบัติของโครมาโตกราฟี

1. สารที่ละลายในตัวทำละลายได้ดี และถูกดูดซับได้น้อย จะเคลื่อนที่ได้เร็ว
2. สารที่ละลายในตัวทำละลายได้ดี และถูกดูดซับไว้ดี จะเคลื่อนที่ได้ช้า
3. สารที่มีความสามารถในการละลายและถูกดูดซับได้เหมือนกัน จะเคลื่อนที่ไปด้วยกัน
4. ค่า Rf เป็นค่าเปรียบเทียบระยะทางที่สารเคลื่อนที่กับระยะทางที่ตัวทำละลายเคลื่อนที่ใช้ในการวิเคราะห์การแยกสาร
5. ค่า Rf คำนวณได้จากระยะทางที่สารเคลื่อนที่หารด้วยระยะทางที่ตัวทำละลายเคลื่อนที่ได้

Rr     =

ระยะทางที่สารประกอบเคลื่อนที่    ระยะทางที่ตัวทำละลายเคลื่อนที่

ภาพแสดง โครมาโตกราฟีชนิดคอลัมน์

ภาพแสดง การแยกสารด้วยวิธีต่างๆ