วงดนตรีไทยที่ผสมเป็นวงและถือเป็นแบบแผน มีอยู่ 3 อย่างคือ วงปี่พาทย์ วงเครื่องสาย และวงมโหรี นอกจากนี้ถือว่าเป็น “วงพิเศษ” "วงปี่พาทย์" เป็นวงที่มีเครื่องตีและเครื่องเป่า มี 3 ขนาด คือวงปี่พาทย์เครื่องห้า วงปี่พาทย์เครื่องคู่ และวงปี่พาทย์เครื่องใหญ่ "วงเครื่องสาย"เป็นวงที่มีเครื่องดีด และเครื่องสีเป็นหลัก มี 2 ขนาด คือ เครื่องสายวงเล็ก และ เครื่องสายเครื่องคู่ "วงมโหรี"เป็นวงดนตรีที่ผสมระหว่างวงเครื่องสายกับวงปี่พาทย์เข้าด้วยกัน โดยลดขนาดเครื่องตีให้เล็กลง มีอยู่ 3 ขนาด คือ วงมโหรีวงเล็ก วงมโหรีเครื่องคู่ วงมโหรีเครื่องใหญ่
วงปี่พาทย์ เป็นวงที่ประกอบไปด้วยเครื่องดนตรีประเภทเครื่องตี เครื่องเป่า และเครื่องประกอบจังหวะ ใช้บรรเลงในงานพระราชพิธี และพิธีต่างๆ แบ่งขนาดของวงได้ ดังนี้ 1. วงปี่พาทย์ไม้แข็ง
วงปี่พาทย์ชนิดนี้เกิดขึ้นในสมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 โดยมีการประดิษฐ์ระนาดทุ้มและ ฆ้องวงเล็ก 1.3 วงปี่พาทย์ไม้แข็งเครื่องใหญ่ วงดนตรีประเภทนี้เกิดขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โดยเครื่องดนตรีประกอบด้วยเครื่องดนตรีในวงปี่พาทย์ไม้แข็งเครื่องคู่เป็นหลัก แต่มีการเพิ่มระนาดเอกเหล็กและ ระนาดทุ้มเหล็ก  ขึ้นอีกอย่างละ1ราง นับเป็นวงปี่พาทย์ไม้แข็งที่มีวิวัฒนาการสูงสุดในปัจจุบัน ระนาดเอกเหล็ก ทำด้วยโลหะ เดิมเรียกว่าระนาดทอง เพราะว่า เมื่อประดิษฐ์ขึ้นครั้งแรกใช้ทองเหลืองทำลูกระนาด ปัจจุบันนิยมใช้เหล็ก หรือสเตนเลส ทำลูกระนาด ใช้วางเรียงบนรางไม้ ใช้ไม้ระกำวางพาดไปตามขอบราง สำหรับรองหัวท้ายลูกระนาด แทนการร้อยเชือก เนื่องจากลูกระนาดมีน้ำหนักมาก วิธีการบรรเลงเช่นเดียวกับระนาดเอกไม้ ส่วนระนาดทุ้มเหล็กนั้นลูกระนาดทำอย่างเดียวกับระนาดเอกเหล็ก แต่ทำให้ลูกใหญ่กว่า เป็นเสียงทุ้มต่ำ เลียน เสียงระนาดทุ้ม มีจำนวน 16 - 17 ลูก วิธีบรรเลงคล้ายกับระนาดทุ้มไม้แต่ดำเนินทำนองห่างกว่า ระนาดเหล็กทั้งสองรางนี้ นักดนตรีมักเรียกกันว่า “หัว-ท้าย” ทั้งนี้คงเนื่องจากระเบียบการจัดวงที่เครื่องดนตรีทั้งสองนี้ ถูกกำหนดตำแหน่งให้อยู่ด้านหัวและท้ายของวงนั่นเอง
วงปี่พาทย์ไม้แข็งเครื่องใหญ่ประกอบด้วยเครื่องดนตรีดังนี้
2. วงปี่พาทย์เสภา รูปแบบของการบรรเลงปี่พาทย์เสภามี ดังนี้
วงปี่พาทย์เสภา
วงปี่พาทย์นางหงส์ คือ วงปี่พาทย์ที่ใช้บรรเลงในงานอวมงคล โบราณจารย์ได้ปรับเปลี่ยนเครื่องดนตรีบางชิ้นในวงปี่พาทย์ คือ ใช้ปี่ชวาเป่าแทนปี่ใน ใช้กลองมลายูตี  แทนตะโพนและกลองทัด (บางทีก็ใช้กลองทัดแทนกลองมลายู) และเอาฆ้องเหม่งออก เพราะมีฉิ่งตีควบคุมจังหวะแล้ว เพลงที่บรรเลงในวงปี่พาทย์นางหงส์ เป็นเพลงเรื่องนางหงส์” วงปี่พาทย์นางหงส์นี้ แบ่งขนาดของวงเป็น 3 ขนาด เช่นเดียวกับวงปี่พาทย์ไม้แข็งเหตุที่ใช้ชื่อวงปี่พาทย์ประเภทนี้ว่า “วงปี่พาทย์นางหงส์” อาจมีสาเหตุมาจากเรียกตามชื่อเพลงที่เล่นคือเพลงเรื่องนางหงส์ โดยจะใช้เล่นเฉพาะงานอวมงคลเท่านั้น ปัจจุบันไม่ค่อยเป็นที่นิยม เพราะได้เปลี่ยนมานิยมใช้วงปี่พาทย์มอญแทน วงปี่พาทย์นางหงส์เดิมเป็นวงที่ใช้บรรเลงในงานศพของสามัญชน ต่อมาได้นำมาบรรเลงในงานสวดพระอภิธรรมศพเจ้านาย และใช้ในตอนถวายพระเพลิงพระบรมศพพระศพ เมื่อครั้งงานพระบรมศพของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระประสงค์ให้นำวงปี่พาทย์นางหงส์ ของกรมศิลปากรมาประโคมย่ำยาม ต่อจากวงประโคมของงานเครื่องสูง สำนักพระราชวัง จึงนับเป็นครั้งแรกที่ได้นำวงปี่พาทย์นางหงส์มาใช้ในงานพระบรมศพด้วย
วงปี่พาทย์นางหงส์ 4. วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์
วงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ เกิดขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
5. วงปี่พาทย์ไม้นวม วงปี่พาทย์ไม้นวม กำเนิดของวงนี้มาจากการปรับเปลี่ยนรูปแบบของ วงปี่พาทย์ไม้แข็ง กล่าวคือ เปลี่ยนหัวไม้ที่ใช้สำหรับการบรรเลงระนาดเอก ฆ้องวงใหญ่ และฆ้องวงเล็ก จากที่หัวไม้ทำด้วยหนังมีความแข็ง ก็เปลี่ยนมาใช้ไม้นวม (ใช้ผ้าพันสลับกับเส้นด้ายจนนุ่ม) แทนทำให้ลดความดังและความแกร่งกร้าวของเสียงลง เครื่องเป่าแต่เดิมที่ใช้ปี่ในซึ่งมีเสียงดังมากก็เปลี่ยนมาใช้ขลุ่ยเพียงออแทนซึ่งมีเสียงเบากว่า และเพิ่มซออู้อีก 1 คัน ทำให้วงมีเสียงนุ่มนวลและกลมกล่อมมากขึ้นกว่าเดิมวงปี่พาทย์ไม้นวมในปัจจุบัน นิยมใช้บรรเลงและขับร้องในรูปแบบในการขับกล่อม และประกอบ การแสดงโดยเฉพาะการแสดงที่มีลักษณะเป็นโรงละครหรือแสดงภายในอาคาร แบ่งขนาดของวง เช่นเดียวกับ วงปี่พาทย์ไม้แข็ง ได้แก่ วงปี่พาทย์ไม้นวมเครื่องห้า วงปี่พาทย์ไม้นวมเครื่องคู่ และวงปี่พาทย์ไม้นวมเครื่องใหญ่
วงปี่พาทย์มอญ เป็นวงดนตรีที่ได้รับอิทธิพลจากชาวมอญมาพร้อมกับชาวมอญที่อพยพเข้ามาในประเทศไทย ประกอบด้วยเครื่องดนตรีที่ได้แก่ ปี่มอญ ฆ้องมอญ ตะโพนมอญ เปิงมางคอกและฆ้องราว โบราณจารย์ได้ปรับปรุงให้เข้ากับรูปแบบทางวัฒนธรรมดนตรีของไทย คือ นำเครื่องดนตรีไทยเข้าผสมในวงด้วย เช่น ระนาดเอก ระนาดทุ้ม และคิดทำโหม่ง 3 ใบ แขวนไว้ในกระจังโหม่ง และเรียกชื่อวงดนตรีประเภทนี้ว่า “วงปี่พาทย์มอญ” วงปี่พาทย์มอญมีวง 3 ขนาดเช่นเดียวกับวงปี่พาทย์ไม้แข็งของไทยวงปี่พาทย์มอญมีการจัดรูปแบบวงที่แตกต่างจากวงปี่พาทย์ของไทย คือ ตั้งฆ้องมอญไว้ด้านหน้าสุด และฆ้องมอญทำหน้าบรรเลงนำขึ้นต้นวรรคเพลงแทนระนาดเอก ในปัจจุบันวงปี่พาทย์มอญเจริญเติบโตอย่างมาก โดยการขยายวงให้ใหญ่ขึ้นเป็นวงปี่พาทย์มอญวงพิเศษ บางอาจจะมีฆ้องมอญถึง 10 โค้งหรือมากกว่านั้น ทำให้วงปี่พาทย์มอญนอกจากจะใช้เป็นเครื่องประโคมศพแล้ว ยังแสดงถึงเกียรติยศของผู้ตายอีกด้วย นอกจากจะมีการเปลี่ยนแปลงโดยการเพิ่มฆ้องมอญให้มากขึ้นแล้ว ยังได้มีการเปลี่ยนแปลงลักษณะของเครื่องดนตรีเพื่อให้เหมาะสมกับวง คือเปลี่ยนลักษณะของรางระนาดเอกและระนาดทุ้มให้มีรูปร่างเหมือนกับฆ้องมอญ เพียงแต่ย่อสัดส่วนให้ต่ำลง
วงปี่พาทย์มอญ
วงเครื่องสาย ประกอบด้วยเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสาย อันได้แก่เครื่องสี (ซอด้วงและซออู้) และเครื่องดีด (จะเข้) เป็นหลัก มีเครื่องดนตรีประเภทเครื่องเป่า (ขลุ่ย) เป็นส่วนประกอบ ใช้โทนรำมะนาบรรเลงจังหวะหน้าทับ และใช้ฉิ่ง ฉาบ กรับ โหม่ง ร่วมบรรเลงประกอบจังหวะ วงเครื่องสายเป็นวงดนตรีประเภทที่ใช้บรรเลงขับกล่อมเพื่อความบันเทิงเริงรมย์ เหมาะสำหรับการบรรเลงในอาคาร นิยมใช้บรรเลงในงานมงคล เช่น พิธีมงคลสมรสและงานเลี้ยงสังสรรค์ เป็นต้น และมิได้ใช้บรรเลงสำหรับประกอบการแสดงนาฏศิลป์ มีรายละเอียด ดังนี้ 1. วงเครื่องสาย
วงเครื่องสายวงเล็ก
วงเครื่องสายผสมเป็นวงดนตรีที่ประกอบด้วยเครื่องดนตรีในวงเครื่องสาย และนำเครื่องดนตรีชนิดอื่นมาบรรเลงผสมในวงเครื่องสาย เช่น เช่น ไวโอลิน ออร์แกน ขิม หีบเพลงชัก เปียโน ระนาด แคน เป็นต้น ซึ่งเครื่องดนตรีที่นำมาผสมนั้นต้องคำนึงถึงคุณลักษณะของเสียงด้วยว่ามีความกลมกลืนมากน้อยเพียงใด การเรียกชื่อวงเครื่องสายประเภทนี้ จะเรียกตามเครื่องดนตรีที่นำมาผสม เช่น ถ้านำขิมมาบรรเลงร่วมก็จะเรียกว่า วงเครื่องสายผสมขิม ถ้าหากนำออร์แกนมาบรรเลงร่วม ก็เรียกว่า วงเครื่องสายผสมออร์แกน ฯลฯ สำหรับโอกาสในการบรรเลงนั้น มีลักษณะเช่นเดียวกับวงเครื่องสายไทยทุกประการ
3. วงเครื่องสายปี่ชวา เครื่องสายปี่ชวามี 2 ขนาด คือ วงเครื่องสายปี่ชวาวงเล็ก และวงเครื่องสายปี่ชวาวงใหญ่ 3.1 วงเครื่องสายปี่ชวาวงเล็ก ประกอบด้วยเครื่องดนตรี คือ ปี่ชวา 1 เลา ขลุ่ยหลิบ 1 เลา ซอด้วง 1 คัน ซออู้ 1 คัน จะเข้ 1 ตัว กลองแขก 1 คู่ ฉิ่ง 1 คู่ เพิ่มฉาบ กรับ โหม่ง ตามความเหมาะสม
เป็นวงดนตรีที่ใช้สำหรับขับกล่อมนิยมใช้บรรเลงในงานมงคล โดยเฉพาะงานมงคลสมรส แต่โบราณใช้บรรเลงกล่อมพระบรรทมสำหรับพระมหากษัตริย์ เครื่องดนตรีที่ใช้บรรเลงในวงมโหรีประกอบด้วยเครื่องดนตรีในวงปี่พาทย์และวงเครื่องสาย หากแต่เครื่องดนตรีในวงปี่พาทย์ที่นำเข้ามาผสมในมโหรีนี้ได้ลดขนาดให้เล็กลง เพื่อให้มีเสียงพอเหมาะกับเครื่องดนตรีในวงเครื่องสาย และใช้ซอสามสายเข้ามาร่วมบรรเลงด้วย
มโหรีวงเล็ก
1. วง Orchestra หรือ วงดุริยางค์ เป็นลักษณะของวงดนตรีประเภทหนึ่งที่ใช้ เครื่องดนตรีประเภท เครื่องสาย (String) เป็นหลัก หรือเป็นเครื่องที่มีบทบาทมากที่สุด สำคัญที่สุดมากกว่าเครื่องดนตรีกลุ่มอื่นๆ2. วง Band เป็นลักษณะของวงดนตรีประเภทที่ใช้เครื่องดนตรีประเภท เครื่องเป่า เป็นหลัก เป็นเอกหรือเป็นเครื่องที่มีบทบาทมากที่สุด
วง Orchestra หรือ วงดุริยางค์สากล คำว่า Orchestra เป็นคำที่มาจากภาษากรีก เดิมมีความหมายเกี่ยวกับเวที หรือยกพื้น สำหรับหมู่นักร้องที่ทำการขับร้องร่วมกับตัวละคร แต่ปัจจุบันหมายถึง วงดนตรีขนาดใหญ่ซึ่งประสมวงด้วยเครื่องดนตรีทั้งหมด 4 กลุ่ม บทเพลงที่ใช้จะมีขนาดใหญ่ เช่น ซิโฟนี หรือบทเพลงอื่นๆ ที่เกิดขึ้นตั้งแต่สมัยคลาสสิก แบ่งออกได้หลายรูปแบบ ดังนี้1. Symphony Orchestra
3. Chamber Orchestra วงดุริยางค์ประเภทนี้เป็นวงเล็กๆ มีผู้เล่นไม่เกิน 20 คน บางครั้งเราเรียกวงดนตรีประเภทนี้ว่า Chamber Music เป็นวงดนตรีประเภทบรรเลงด้วยเครื่องดนตรีที่เหมาะสำหรับแสดงภายในห้องโถง หรือสถานที่ที่จุผู้ฟังได้เพียงจำนวนน้อย ในสมัยแรกเล่นกันในห้องโถงตามราชสำนักหรือคฤหาสถ์ของขุนนางในยุโรป และนักดนตรีเล่นกันเองในหมู่เพื่อนฝูง ต่อมาคนเริ่มสนใจมากขึ้นสถานที่คับแคบ จึงเลื่อนไปเล่นในห้องโถงใหญ่และใน Concert Hall ซึ่งจัดไว้เพื่อการแสดงดนตรีโดยเฉพาะ Chamber Music เน้นความสำคัญของนักดนตรีทุกคนเท่าๆ กัน โดยปกติจะมีนักดนตรี 2-9 คน และเรียกชื่อต่างๆ กันตามจำนวนของผู้บรรเลงดังนี้ผู้บรรเลง 2 คน เรียกว่า Duet (วงดูเอ็ท) ผู้บรรเลง 3 คน เรียกว่า Trio (วงทริโอ) ผู้บรรเลง 4 คน เรียกว่า Quartet (วงควอเต็ด) ผู้บรรเลง 5 คน เรียกว่า Quintet (วงควินเต็ด) ผู้บรรเลง 6 คน เรียกว่า Sextet (วงเซ็กเต็ด) ผู้บรรเลง 7 คน เรียกว่า Septet (วงเซ็บเต็ท) ผู้บรรเลง 8 คน เรียกว่า Octet (วงอ๊อกเต็ด) ผู้บรรเลง 9 คน เรียกว่า Nonet (วงโนเน็ท)
Quartet (วงควอเต็ด)
Nonet (วงโนเน็ท)
วงแบนด์ (Band) ในยุโรปเมื่อหลายร้อยปีมาแล้ว วงแบนด์วงแรกเป็นวงที่คอยบรรเลงให้สัญญาณบอกเวลาและนำแถวทหารในกองทัพ ต่อมาพัฒนาขึ้นโดยนำไปประกอบการขับร้องหมู่ของผู้ที่มาชุมนุมกันในโบสถ์ เพื่อพิธีต่างๆ และในปีคริสศตวรรษที่ 18 วงแบนด์ได้นำไปใช้ในการแสดงคอนเสิร์ต และได้รับความนิยมแพร่หลาย ปัจจุบันวงแบนด์ แบ่งออกเป็น 5 ชนิด คือ1. Military Band (วงโยธวาทิต) ตามมาตรฐานวงชนิดนี้จะมีผู้เล่นอยู่ราว 54 คน ประกอบด้วยเครื่องลมไม้ เครื่องทองเหลือง เครื่องเคาะ แต่จะไม่ใช้ ดับเบิ้ลเบส เป็นวงดนตรีที่เกิดขึ้นเพื่อใช้ในกิจการของทหาร เช่น บรรเลงสำหรับเดินแถวทหาร บรรเลงเพื่อปลุกใจทหาร ต่อมาได้แพร่หลายไปสู่สถานศึกษาต่างๆ โดยได้นำวงโยธวาทิตไปใช้ในกิจกรรมต่างๆ ของนักเรียน วงโยธวาทิต ผสมวงดนตรีด้วยเครื่องดนตรี 3 กลุ่ม คือ กลุ่มเครื่องเป่าลมไม้ กลุ่มเครื่องลมทองเหลืองและกลุ่มเครื่องตีกระทบประกอบจังหวะ จำนวนเปลี่ยนแปลงไปตามความเหมาะสม
Military Band (วงโยธวาทิต) วงโยธวาทิตที่มีชื่อเสียงของโลก คือ วงโยธวาทิตของ จอห์น ฟิลิป ซูซ่า (John Philip Sousa ค.ศ. 1854 - 1993) เป็นวงโยธวาทิตที่อยู่ในอเมริกา และเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย สำหรับ จอห์น ฟิลิป ซูซ่า นั้น เป็นผู้ที่มีความสามารถทางดนตรีอย่างมาก เป็นทั้งผู้ควบคุมวงดนตรีที่มีความสามารถ และนักประพันธ์เพลงที่มีชื่อเสียง โดยเฉพาะเพลงในลีลาจังหวะมาร์ช เขาแต่งได้อย่างไพเราะทุกเพลง จนได้รับการยกย่องให้เป็น “ราชาแห่งเพลงมาร์ช”
จอห์น ฟิลิป ซูซ่า (John Philip Sousa ค.ศ. 1854 - 1993) 2. Brass Band คือวงที่ประกอบด้วยเครื่องดนตรีประเภทเครื่องทองเหลืองและเครื่องกระทบ วงชนิดนี้คล้ายกับวงโยธวาทิตต่างกันก็ตรงที่ ไม่มี เครื่องลมไม้ และเครื่องสาย วงนี้เหมาะสำหรับใช้บรรเลงกลางแจ้ง
147th Battalion Brass Band
3. Jazz Band วงดนตรีแบบนี้เกิดขึ้นในกลุ่มนิโกรเป็นครั้งแรกและในปัจจุบันนี้วงแจ๊สส่วนใหญ่ก็ยังเจริญอยู่กับพวกนิโกร วงดนตรีประเภทนี้ประกอบด้วย กลุ่มแซ็กโซโฟน ซึ่งมีโซปราโนแซ็กโซโฟน อัลโตแซ็กโซโฟน เทนเนอร์แซ็กโซโฟน บาริโทนแซ็กโซโฟน คลาริเนท ทรัมเป็ท ทรอมโบน ดับเบิ้ลเบส เปียโน และเครื่อง Percussion ตามความเหมาะสม เช่น กลองชุด ทอมบา บองโก มารากัส เป็นต้น ตัวอย่างเพลง WASHINGTON POST-SWING , Autumn Leaves
New Orleans Jazz (นิว ออร์ลีนส์ แจ๊ส)
4. Big Band เป็นวงดนตรีขนาดใหญ่ที่ใช้สำหรับเต้นรำ มีวิวัฒนาการมาจาก Jazz Band เริ่มกำเนิดที่เมืองนิวยอร์ค สหรับอเมริกา ประมาณปี ค.ศ. 1920 – 1940 ในยุคนั้นทั่วสหรัฐอเมริกากำลังนิยมการเต้นรำแบบบอลรูม วง Big Band จึงได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย ประกอบด้วยเครื่องดนตรี 3 กลุ่ม คือ กลุ่มเครื่องลมไม้ เครื่องลมทองเหลือง และเครื่องกระทบหรือเครื่องตีประกอบจังหวะจุดมุ่งหมายของการบรรเลงด้วยวง Big Band ก็เพื่อประกอบการเต้นรำและเอาไว้ฟังเพื่อความไพเราะ นอกจากนั้นยังมุ่งผลประโยชน์ทางธุรกิจอีกด้วย ดังนั้นจึงทำให้วงดนตรีชนิดนี้มีชื่อเรียกเพิ่มขึ้นอีก 2 ชื่อ คือ Dance Band และ Commercial Band หลังจากสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 เศรษฐกิจของโลกซบเซา วงดนตรีแจ๊สวงใหญ่ที่เรียกว่า Big Band จึงได้เสื่อมความนิยมไปในที่สุด
5. Combo Band เป็นวงดนตรีขนาดเล็ก มุ่งประกอบการขับร้องเป็นส่วนใหญ่ นิยมนำไปบรรเลงตามร้านอาการ ไนท์คลับ หรือตามสถานที่เริงรมย์ต่างๆ วงดนตรีประเภทนี้มีจำนวนนักดนตรีและเครื่องดนตรีไม่แน่นอน ทั้งนี้แล้วแต่ความสะดวกในการจัดวง แต่ส่วนมากมักประกอบด้วยเครื่องดนตรีคือ trumpet , Tenor Saxophone , Alto Saxophone , Trombone , Piano กีตาร์คอร์ด กีต้าร์เบส กลองชุด เครื่องประกอบจังหวะอื่นๆ 
|
